Written by 13:19 Science Revisited

Science Revisited:Is Open Science al helemaal open?

Auteur: Nick Weaver, PhD-student UMC Utrecht

In 2017 deed het Montreal Neurological Institute in Canada een bijzondere aankondiging: al hun onderzoeksdata, waaronder hersenscans, klinische data en DNA gegevens, zouden in een openbare onderzoeksdatabase geplaatst worden. In hetzelfde jaar lanceerde de Aarhus Universiteit in Denemarken het eerste Open Science Platform, met als doel om samenwerking tussen universitaire onderzoekers en grote bedrijven te faciliteren, zonder gedoe of discussie over patenten en contracten. Dit zijn voorbeelden van voorlopers die wetenschappers over de hele wereld in beweging hebben gebracht op het gebied van Open Science. Op Europees, landelijk en institutioneel niveau is er actief beleid naar Open Science hervormingen; ook de Universiteit Utrecht doet zeer actief mee. In de Wetenschapsles introduceerden we al enkele doelen van Open Science. Zijn de hoge verwachtingen realistisch, of is het voorlopig nog toekomstmuziek? In deze editie van Science Revisited gaan we kort in op een drie uitdagingen binnen de Open Science beweging.     

Open voor iedereen

Een essentiële voorwaarde voor Open Science is dat het voor alle wetenschappers toegankelijk is. In theorie kan dit bereikt worden door maatregelen te nemen die open access en open data principes waarborgen (zie Wetenschapsles). Universele toegankelijkheid lijkt echter moeilijk te realiseren als je kijkt naar bepaalde praktische en sociale drempels. Denk bijvoorbeeld aan onderzoekers uit arme of afgelegen gebieden, die geen of langzaam internet hebben. Ook onderzoekers die werken bij kleine of slecht gefinancierde instituten zullen onvoldoende budget hebben om toegang tot alle tijdschriften en artikelen te betalen. Vanwege dezelfde financiële beperkingen is het voor sommige onderzoekers niet mogelijk om open access te publiceren, want het kost vaak duizenden euro’s extra om deze rechten af te kopen. Ook de bureaucratie van een organisatie kan meespelen; wat kan je doen als onderzoeker als jouw bedrijft niet toestaat om data te delen? Sociale drempels zijn wellicht minder goed te kwantificeren, maar niet minder relevant. Open access tijdschriften en openbare pre-print archieven worden (nog) niet gezien als gelijkwaardig wat betreft kwaliteit en impact aan traditionele high-impact tijdschriften. Daarnaast word je als jonge onderzoeker nog regelmatig beoordeeld op je track record van publicaties. Als jonge onderzoeker is het moeilijk aan je baas te verkopen dat je in een open-access blad wil publiceren (zeker als dit ook nog extra kosten met zich meebrengt!). Al met al zal het dus nog wel een flinke uitdaging worden om Open Science daadwerkelijk voor iedereen toegankelijk te maken.

Quid pro quo

De Nederlandse regering wil graag 100% open access publiceren. Het liefst vandaag of gisteren, maar in ieder geval nog in 2020. Studies die door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) worden gefinancierd mogen daarom vanaf 2021 alleen nog maar in open access tijdschriften worden gepubliceerd. Belangrijk is echter dat uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften, die open access publiceren mogelijk maken, particuliere partijen zijn. Zoals eerder vermeld bieden steeds meer tijdschriften een open-access optie aan, maar vaak tegen hoge aanvullende kosten. Enerzijds is dit begrijpelijk, omdat er door open access publiceren een hoop inkomsten wegvallen van betalingen per artikel en abonnement. Echter geeft dit uitgevers wel een relatief sterke positie aan de onderhandelingstafel. Een voorbeeld hiervan is Elsevier, een van de grootste wetenschappelijke uitgevers die de laatste jaren op verschillende momenten negatief in het nieuws gekomen. Zo werd Elsevier in 2018 door de Europese Commissie als monitor van de Open Science beweging aangesteld, terwijl zij als grote uitgever geen onafhankelijke positie hadden in de beleidsvorming. Zij konden immers beleid invoeren die voor hun eigen bedrijfsvoering gunstig zou uitpakken. Eind 2019 kwam een onderhandeling tussen Elsevier en Nederlandse universiteiten in het nieuws. Hieruit bleek dat Elsevier bereid was om volledig over te gaan op open access publiceren indien Nederlandse universiteiten grote hoeveelheden (meta)data beschikbaar zouden stellen aan Elsevier. Het is op zijn minst twijfelachtig dat onderzoeksdata – wat volgens Open Science juist openbaar moet zijn – in dergelijke onderhandeling wordt ingezet. Voor universiteiten is een no-deal bovendien geen realistische optie, mede vanwege het grote marktaandeel van Elsevier en andere services (o.a. Pure en Scopus) die het bedrijf aan universiteiten levert.  Het blijft daarom een belangrijk aandachtspunt voor beleidsmakers om te waarborgen dat wetenschap niet alleen open wordt, maar daarnaast ook eerlijk en onafhankelijk blijft. 

Piraterij en preprints

De laatste jaren wordt het steeds makkelijker om de betaalmuren van online tijdschriften te omzeilen en kosteloos toegang te krijgen tot online wetenschap. Enerzijds is dit te wijten aan piraterij. Illegale websites zoals Sci-Hub en LibGen bieden toegang tot tientallen miljoenen wetenschappelijke artikelen. Sci-Hub alleen al heeft meer dan een half miljoen bezoekers per dag. Sci-Hub’s website stelt dat het platform nastreeft om “barriers in the way of science” te verwijderen. Uit statistieken blijkt dat Sci-Hub veel wordt gebruikt vanuit arme landen, wat mogelijk onderzoekers betreft die anders geen toegang zouden kunnen betalen. Echter profiteren ook andere partijen hiervan – een kwart van de gebruikers uit de 34 rijkste landen op aarde, en in de Verenigde Staten blijken die gebruikers opvallend geclusterd rondom grote universiteiten met goede voorzieningen.

Een tweede manier om gratis toegang te krijgen is middels preprints, ofwel conceptversies van artikelen die door de auteurs online worden gedeeld. Een potentieel nadeel is dat deze artikelen is dat ze nog niet peer-reviewed zijn, dus dat de wetenschappelijke kwaliteit nog niet is gecontroleerd door vakgenoten. Daarentegen bieden preprints wel de mogelijkheid om openbare discussies over de artikelen te voeren, voordat ze daadwerkelijk in een tijdschrift worden gepubliceerd – ook een soort peer review, stellen supporters van preprints.  

Autodiscovery or The long tail of open data

Excuusbingo

Open Science, is dat wel veilig? Het klinkt heel ingewikkeld, hoe moet ik dat praktisch regelen? Mag het wel van mijn baas? Wat als iemand mijn ideeën steelt? Dit zijn enkele voorbeelden van redenen die onderzoekers gebruiken om Open Science principes af niet te gebruiken. Online wordt dit in diverse vormen besproken, onder andere in een “Open Data Excuse Bingo” (zie figuur) en in een document met subtitel “How to make friends and get them to give your their data”. Deze documenten proberen op humoristische wijze duidelijk te maken dat het niet voor iedereen haalbaar zijn om alles (direct) te veranderen. Financiële, sociale en culturele factoren kunnen bepaalde aspecten van Open Science minder aantrekkelijk of praktisch onhaalbaar maken en een drempel creëren voor onderzoekers. De insteek van Open Science blijft echter dat je doet wat je kan; er zit geen harde ondergrens zit aan of je “open genoeg” bent. Met alle harde wet- en regelgeving die nu van alle kanten op onderzoekers wordt afgevuurd wordt dit soms vergeten.

Bronnen

Bron: https://www.slideshare.net/ConnectedDataLondon/autodiscovery-orthe-long-tail-of-open-data

(Visited 38 times, 1 visits today)
Close